Khi nào cần thay thế bộ lọc của AHU
Khi thay bộ lọc quá sớm có thể phát sinh chi phí vật tư không cần thiết, ngược lại nếu tiếp tục sử dụng bộ lọc đã đạt giới hạn chênh áp hoặc bị hư hỏng có thể khiến AHU hoạt động kém hiệu quả, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát chất lượng không khí phòng sạch.
Vậy bao lâu nên thay bộ lọc AHU và làm thế nào để xác định thời điểm thay thế phù hợp? Đây cũng là những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm khi bảo trì hệ thống AHU và HVAC.
Để xác định chính xác thời điểm thay thế phù hợp, doanh nghiệp cần phân biệt đặc tính của từng cấp lọc

Ngoài khuyến nghị của nhà sản xuất, tuổi thọ bộ lọc còn phụ thuộc vào chất lượng không khí đầu vào, thời gian vận hành, lưu lượng gió và mức độ bụi trong môi trường.
Lọc thô (Pre-filter) thường được lắp ở đầu vào của AHU để giữ lại bụi lớn, sợi vải, tóc, côn trùng và các tạp chất có kích thước tương đối lớn, đây là cấp lọc đầu tiên, giúp hạn chế lượng bụi đi sâu vào bên trong thiết bị và giảm tải cho lọc tinh phía sau.
Đối với một số hệ thống thông gió, khoảng 3 đến 6 tháng có thể được sử dụng làm mốc tham khảo để thay lọc thô, đặc biệt khi thiết bị hoạt động trong môi trường có lượng bụi tương đối cao. Tuy nhiên, đây không phải thời hạn bắt buộc cho mọi loại lọc thô.
Tài liệu vận hành của Swegon hướng dẫn kiểm tra tình trạng tắc nghẽn bộ lọc định kỳ 3 tháng và thay thế khi cần thiết, điều này cho thấy doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào số tháng sử dụng mà cần xem xét tình trạng thực tế của bộ lọc.
Lọc tinh (Fine filter) thường được bố trí sau lọc thô, có nhiệm vụ giữ lại các hạt bụi nhỏ hơn mà cấp lọc đầu tiên chưa xử lý được, tùy thiết kế mà có thể sử dụng dạng tấm hoặc dạng túi với cấp hiệu suất khác nhau.
Theo tài liệu hướng dẫn vận hành AHU HygenAir của Colmac Coil, các bộ lọc cuối có cấp MERV 11–16 thường có thời gian sử dụng khoảng 6 đến 12 tháng, tài liệu cũng yêu cầu thay lọc khi chênh áp tiến gần đến giá trị bẩn được quy định trong hồ sơ kỹ thuật của thiết bị.
Đây là mốc tham khảo từ một tài liệu vận hành cụ thể, không nên áp dụng máy móc cho mọi loại lọc tinh, bộ lọc có cấp hiệu suất cao, lưu lượng gió lớn hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi có thể đạt giới hạn chênh áp sớm hơn.
Đối với AHU sử dụng lọc tinh trong phòng sạch, việc thay thế cần chú ý đến cấp lọc tương ứng với thiết kế ban đầu, không nên tự ý thay bằng bộ lọc có cấp hiệu suất thấp hơn vì có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí cấp vào khu vực sản xuất.
HEPA là bộ lọc hiệu suất cao, thường được sử dụng trong những khu vực yêu cầu kiểm soát hạt bụi nghiêm ngặt như phòng sạch dược phẩm, phòng mổ, khu vực sản xuất thiết bị y tế hoặc các không gian có yêu cầu cấp sạch cao.
Khác với lọc thô và lọc tinh, không nên mặc định HEPA phải thay sau 6 tháng, 12 tháng hay một số năm nhất định.
Theo tài liệu hỏi đáp của WHO về hệ thống HVAC, không có thời hạn tối đa được quy định chung cho việc thay bộ lọc HEPA H13, chu kỳ thay thế cần được nhà sản xuất xác định dựa trên khuyến nghị kỹ thuật và các yếu tố rủi ro của hệ thống.
Vì vậy, đối với HEPA, doanh nghiệp nên căn cứ vào tài liệu kỹ thuật của đúng model, kết quả kiểm tra tại chỗ và yêu cầu chất lượng không khí của khu vực sử dụng. Không nên thay thế chỉ vì bộ lọc đã sử dụng đủ một khoảng thời gian nhất định nếu chưa có căn cứ đánh giá phù hợp.
Ngoài thời gian sử dụng tham khảo, tình trạng thực tế của bộ lọc là yếu tố quan trọng để xác định thời điểm thay thế.

Một số dấu hiệu dưới đây cho thấy bộ lọc có thể đã xuống cấp hoặc không còn đáp ứng yêu cầu vận hành.
Khi bụi tích tụ trên vật liệu lọc, không khí đi qua bộ lọc gặp trở lực lớn hơn khiến cho chênh áp giữa hai phía bộ lọc có xu hướng tăng theo thời gian sử dụng.
Nếu chênh áp đạt đến giới hạn cuối được nhà sản xuất quy định, bộ lọc cần được thay thế hoặc đánh giá theo hướng dẫn kỹ thuật, không nên tiếp tục sử dụng chỉ vì bộ lọc chưa đến mốc thay theo tháng.
Bên cạnh đó, chênh áp quá cao có thể khiến quạt phải làm việc với trở lực lớn hơn, làm tăng điện năng tiêu thụ hoặc khiến lưu lượng gió không đạt yêu cầu thiết kế.
Bộ lọc bị nghẹt có thể làm giảm lượng không khí đi qua AHU, ảnh hưởng đến khả năng cấp gió và duy trì điều kiện môi trường tại khu vực sử dụng.
Trong phòng sạch, lưu lượng gió không đáp ứng thiết kế còn có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát bụi và duy trì điều kiện áp suất giữa các phòng.
Khi nhận thấy lưu lượng gió suy giảm, cần kiểm tra tình trạng bộ lọc cùng các bộ phận liên quan thay vì kết luận ngay rằng bộ lọc đã hỏng.
Bộ lọc bị rách, thủng, xẹp túi hoặc biến dạng có thể làm giảm hiệu quả giữ bụi, đặc biệt là khi bộ lọc không còn khít với khung, một phần không khí có thể đi vòng qua vật liệu lọc mà không được xử lý đúng yêu cầu.
Tình trạng ẩm hoặc nấm mốc cũng cần được chú ý vì có thể ảnh hưởng đến điều kiện vệ sinh bên trong AHU. Với những bộ lọc đã hư hỏng vật lý hoặc bị nhiễm bẩn nghiêm trọng, việc thay thế cần được xem xét thay vì tiếp tục sử dụng.
Đối với HEPA sử dụng trong khu vực yêu cầu độ sạch cao, chỉ quan sát bề mặt lọc không đủ để xác định bộ lọc còn đáp ứng yêu cầu hay không.
Bộ lọc cần được đánh giá thông qua các phép kiểm tra phù hợp, đặc biệt là kiểm tra rò rỉ tại vị trí lắp đặt. Nếu kết quả không đạt yêu cầu, cần xác định nguyên nhân từ vật liệu lọc, khung, gioăng hoặc vị trí lắp đặt để có phương án xử lý phù hợp.

Thay bộ lọc không đúng cách có thể khiến hệ thống không đạt hiệu quả như mong muốn, ngay cả khi bộ lọc mới có cấp hiệu suất phù hợp, một số sai lầm thường gặp gồm:
Một số doanh nghiệp thay lọc theo lịch cố định mà không kiểm tra chênh áp hoặc tình trạng vật liệu, khiến bộ lọc còn sử dụng tốt bị thay quá sớm, trong khi bộ lọc đã quá tải lại tiếp tục được sử dụng.
Các mốc 3 đến 6 tháng hoặc 6 đến 12 tháng chỉ có ý nghĩa tham khảo trong điều kiện phù hợp, thời điểm thay thực tế cần đối chiếu với tài liệu của nhà sản xuất và tình trạng vận hành của AHU.
Mỗi vị trí trong AHU được thiết kế cho một cấp lọc và kích thước nhất định, nếu thay bằng bộ lọc không đúng thông số, hệ thống có thể gặp tình trạng lắp không khít, tăng trở lực hoặc không đáp ứng hiệu quả lọc yêu cầu.
Đối với phòng sạch, việc lựa chọn bộ lọc còn phải phù hợp với cấp sạch, lưu lượng gió và yêu cầu kiểm soát hạt bụi của khu vực.
Khi bộ lọc không được cố định đúng vị trí hoặc gioăng làm kín bị hư hỏng, không khí có thể đi vòng qua vật liệu lọc. Điều này làm giảm hiệu quả lọc dù bộ lọc mới chưa bị bám bụi.
Đối với HEPA, yêu cầu kín khít tại khung và vị trí lắp đặt đặc biệt quan trọng, sau khi thay thế cần thực hiện kiểm tra phù hợp để xác nhận bộ lọc và hệ thống lắp đặt đáp ứng yêu cầu.
Sau khi thay bộ lọc, nếu không kiểm tra lại tình trạng lắp đặt và thông số vận hành, doanh nghiệp có thể bỏ sót các vấn đề như lắp sai chiều, gioăng không kín hoặc chênh áp bất thường.
Việc kiểm tra sau thay thế giúp xác nhận bộ lọc được lắp đúng vị trí và AHU có thể tiếp tục vận hành theo yêu cầu thiết kế.
Tấn Nghĩa hỗ trợ doanh nghiệp trong các hạng mục liên quan đến hệ thống AHU, HVAC và phòng sạch, từ kiểm tra hiện trạng, đánh giá tình trạng thiết bị đến tư vấn phương án bảo trì hoặc thay thế phù hợp với yêu cầu công trình.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI - XÂY DỰNG TẤN NGHĨA
Hotline/Zalo: 0899 209 779
Email: tannghiaconstruct@gmail.com
Địa chỉ: 21 Đường số 6, Khu dân cư Cityland Park Hills, Phường Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh
Doanh nghiệp cần kiểm tra hệ thống AHU, thay thế bộ lọc hoặc cải thiện hiệu quả vận hành HVAC có thể liên hệ Tấn Nghĩa để được trao đổi và tư vấn theo tình trạng thực tế của công trình.