Phòng sạch không có một diện tích tối thiểu cố định để có thể thi công. Doanh nghiệp có thể triển khai phòng sạch cho một công đoạn, một dây chuyền hoặc toàn bộ khu vực sản xuất tùy theo nhu cầu kiểm soát. Diện tích thực tế cần được xác định dựa trên công năng, thiết bị, số người, luồng di chuyển, khu vực phụ trợ và không gian bố trí hệ thống HVAC.

Vì vậy, khi đặt câu hỏi phòng sạch tối thiểu bao nhiêu m²?, doanh nghiệp không nên chỉ tìm một con số cụ thể.

Điều cần xác định trước là phòng sạch được sử dụng để làm gì, cần kiểm soát công đoạn nào và không gian thực tế cần bao nhiêu để vận hành ổn định.

PHÒNG SẠCH CÓ DIỆN TÍCH TỐI THIỂU KHÔNG?

Mỗi phòng sạch phục vụ một công đoạn sản xuất khác nhau sẽ có cách xác định diện tích khác với phòng sạch phục vụ cả dây chuyền.

Không có một mức diện tích tối thiểu chung

Diện tích phòng sạch được quyết định bởi yêu cầu sử dụng và cách tổ chức không gian của từng dự án.

Nếu doanh nghiệp chỉ cần kiểm soát một công đoạn, diện tích phòng sạch có thể tập trung vào khu vực đó. Ngược lại, nếu cần tổ chức nhiều công đoạn liên tiếp, có khu vực thay đồ, phòng đệm, luồng nguyên liệu và luồng thành phẩm riêng thì tổng diện tích sẽ lớn hơn đáng kể.

⇒ Không nên hiểu rằng phải đạt một mức diện tích nhất định thì mới có thể thi công phòng sạch, mà điều cần quan tâm là diện tích đó có đủ để thực hiện đúng công năng hay không.

Diện tích phòng sạch phụ thuộc vào công năng

Có thể hình dung nhu cầu phòng sạch theo nhiều bảng sau:

► Xác định công năng trước, sau đó phát triển mặt bằng theo nhu cầu thực tế.

DIỆN TÍCH PHÒNG SẠCH PHỤ THUỘC VÀO ĐÂU

Diện tích phòng sạch không chỉ được tính bằng phần diện tích đặt thiết bị, mà còn phải xem xét toàn bộ cách con người, nguyên liệu, sản phẩm và hệ thống kỹ thuật cùng hoạt động trong không gian đó.

Quy trình sản xuất

Cần biết công đoạn nào thực sự yêu cầu môi trường kiểm soát, sản phẩm đi vào từ đâu, sau khi hoàn thành sẽ chuyển đến đâu và các công đoạn có cần tách biệt hay không.

Nếu chỉ một công đoạn nhạy cảm với bụi cần được kiểm soát, doanh nghiệp có thể chỉ cần một khu vực phòng sạch riêng thay vì đưa toàn bộ dây chuyền vào cùng một cấp độ sạch.

Số lượng và kích thước thiết bị

Không chỉ cần biết máy có kích thước bao nhiêu, thiết kế còn phải tính đến:

• Khoảng không gian thao tác.

• Khoảng cách giữa các thiết bị.

• Vị trí đưa thiết bị vào.

• Không gian bảo trì.

• Vị trí kết nối điện và kỹ thuật.

• Hướng di chuyển của nguyên liệu và sản phẩm.

⇒ Nếu chỉ lấy kích thước thiết bị để cộng diện tích, mặt bằng rất dễ rơi vào tình trạng đủ chỗ đặt máy nhưng không đủ không gian vận hành.

Số lượng người làm việc

Số người thường xuyên làm việc trong phòng sạch cũng ảnh hưởng đến diện tích và phương án tổ chức không gian.

Cần tính đến nhân sự vận hành, người phụ trách kiểm tra, bảo trì và các trường hợp ra vào khác nếu có.

Đồng thời, số lượng người còn liên quan đến tải nhiệt và lượng không khí cần xử lý của hệ thống HVAC.

Luồng người và vật liệu

Người và vật liệu không nên được bố trí di chuyển tùy ý trong một khu vực kiểm soát sạch. Tùy yêu cầu dự án, thiết kế có thể cần tổ chức hành lang, phòng đệm, khu vực chuyển vật liệu hoặc các không gian phụ trợ khác.

Vì vậy, diện tích phòng sạch phải được tính trên cả diện tích sản xuất và không gian cần thiết để tổ chức vận hành.

Không gian kỹ thuật

Một phòng sạch không chỉ gồm phần không gian mà người lao động nhìn thấy.

Hệ thống HVAC, đường ống gió, điện, điều khiển và các thiết bị kỹ thuật đều cần vị trí lắp đặt, vận hành và bảo trì.

Nếu chỉ tính diện tích bên trong phòng mà không tính không gian kỹ thuật, phương án có thể gặp khó khăn khi triển khai thực tế.

PHÒNG SẠCH NHỎ CÓ THI CÔNG ĐƯỢC KHÔNG

Phòng sạch diện tích nhỏ vẫn có thể được thiết kế và thi công nếu đáp ứng được công năng và điều kiện kỹ thuật cần thiết.

Điều quan trọng không nằm ở việc phòng có diện tích lớn hay nhỏ mà là không gian đó có đủ để sản xuất và duy trì các điều kiện kiểm soát theo yêu cầu hay không.

Trường hợp diện tích nhỏ mà vẫn phù hợp

Phòng sạch nhỏ có thể phù hợp khi doanh nghiệp chỉ cần kiểm soát:

• Một công đoạn.

• Một khu vực thao tác.

• Một thiết bị hoặc nhóm thiết bị.

• Một dây chuyền quy mô nhỏ.

• Một khu vực có yêu cầu sạch cao hơn phần còn lại của nhà máy.

Đây là hướng đầu tư phù hợp khi doanh nghiệp không cần kiểm soát toàn bộ nhà xưởng.

Phòng nhỏ nhưng vẫn phải đủ không gian vận hành

Nếu thiết bị đặt quá sát nhau, người vận hành không có khoảng thao tác hoặc không đủ không gian để vệ sinh và bảo trì, phòng sạch có thể không thuận tiện cho sản xuất lâu dài.

Một diện tích nhỏ nhưng bố trí hợp lý vẫn có thể hiệu quả hơn một diện tích lớn nhưng tổ chức không gian thiếu tính toán.

Diện tích nhỏ nhưng không có nghĩa thiết kế đơn giản

Khi không gian bị giới hạn, vị trí cửa, thiết bị, cấp gió, hồi gió, đèn, hệ thống điện và đường di chuyển phải được phối hợp chặt chẽ.

Chỉ cần một vị trí bố trí không hợp lý cũng có thể làm giảm không gian thao tác hoặc gây khó khăn cho việc bảo trì sau này.

KHI NÀO DIỆN TÍCH MẶT BẰNG KHÔNG PHÙ HỢP ĐỂ LÀM PHÒNG SẠCH?

Một mặt bằng có diện tích lớn chưa chắc đã phù hợp để làm phòng sạch, vì khi khảo sát một nhà xưởng, Tấn Nghĩa không chỉ xem tổng diện tích bao nhiêu m² mà còn phải kiểm tra chiều cao, hình dạng mặt bằng, vị trí cột, khả năng bố trí thiết bị, luồng di chuyển và không gian dành cho hệ thống kỹ thuật.

Có những trường hợp mặt bằng vài trăm mét vuông nhưng vẫn khó triển khai một phương án phòng sạch hợp lý, trong khi một khu vực nhỏ hơn lại có thể đáp ứng tốt nếu được tổ chức đúng ngay từ đầu.

Chiều cao không đủ để bố trí các hệ thống kỹ thuật

Chiều cao ở đây không nên hiểu đơn giản là nhà xưởng phải cao bao nhiêu mét mới làm được phòng sạch. Không có một con số chiều cao cố định áp dụng cho mọi dự án, bởi yêu cầu còn phụ thuộc vào loại phòng sạch, cách bố trí HVAC, thiết bị sử dụng và cấu hình công trình.

⇒ Vấn đề nằm ở khoảng không gian phía trên phòng sạch.

Nếu nhà xưởng có chiều cao hạn chế nhưng chủ đầu tư lại yêu cầu bố trí hệ thống HVAC phía trên trần phòng sạch, việc đưa đầy đủ ống gió và các hệ thống kỹ thuật vào khoảng không gian này có thể khiến cao độ trần phòng sạch phải hạ xuống.

Khi trần bị hạ quá nhiều, chiều cao sử dụng bên trong phòng có thể không còn phù hợp với thiết bị, quy trình sản xuất hoặc yêu cầu vận hành.

Ngược lại, nếu cố giữ chiều cao phòng bằng cách giảm không gian kỹ thuật phía trên, hệ thống HVAC và đường ống có thể không còn đủ chỗ để bố trí, kiểm tra và bảo trì.

► Vì vậy, khi khảo sát mặt bằng, cần xác định đồng thời ba cao độ: cao độ hiện hữu của nhà xưởng, cao độ trần phòng sạch dự kiến và khoảng không gian kỹ thuật cần thiết phía trên. Chỉ khi ba yếu tố này có thể phối hợp được với nhau, chiều cao mặt bằng mới được xem là phù hợp.

Mặt bằng không đủ khoảng trống để bố trí thiết bị và bảo trì

Một dây chuyền có nhiều thiết bị không chỉ cần diện tích đúng bằng kích thước của từng máy mà ngay cả giữa các thiết bị còn cần khoảng cách để người vận hành thao tác, đưa nguyên liệu vào, lấy sản phẩm ra và thực hiện vệ sinh.

Quan trọng hơn, thiết bị còn phải có khả năng bảo trì.

Nếu một máy được đặt sát tường hoặc bị kẹp giữa hai thiết bị khác, kỹ thuật viên có thể không tiếp cận được các vị trí cần bảo dưỡng. Khi đó, dù diện tích tổng thể của phòng vẫn còn dư, cách bố trí mặt bằng vẫn không phù hợp với vận hành lâu dài.

Đây là lý do diện tích phòng sạch không thể tính theo cách đơn giản:

Diện tích phòng = tổng kích thước các thiết bị + một phần diện tích còn lại.

Phần diện tích còn lại phải đủ để tạo thành không gian thao tác, khoảng cách an toàn, đường di chuyển và không gian bảo trì theo từng thiết bị và quy trình cụ thể.

Mặt bằng không tổ chức được luồng người và vật liệu

Hãy hình dung một phòng sạch có nguyên liệu đi vào từ một cửa, công nhân đi vào từ một cửa khác và thành phẩm sau sản xuất cũng phải đưa ra ngoài. Nếu cả ba dòng này cùng sử dụng một lối đi nhỏ, nguyên liệu mới, người vận hành và thành phẩm có thể liên tục gặp nhau trong cùng một không gian.

Trong một số quy trình, việc này có thể tạo ra những điểm giao cắt không mong muốn, đặc biệt khi nguyên liệu chưa xử lý, sản phẩm đang sản xuất và thành phẩm đã hoàn thiện có yêu cầu kiểm soát khác nhau.

Khi đó, thiết kế có thể cần đến hành lang, cửa chuyển tiếp, phòng đệm hoặc cách phân khu phù hợp để kiểm soát dòng di chuyển.

Nếu mặt bằng quá hẹp, vị trí cửa không phù hợp hoặc các phòng không thể liên kết theo trình tự công nghệ, việc tổ chức những luồng này có thể trở nên khó khăn.

⇒ Vì vậy khi đánh giá mặt bằng, thay vì hỏi có đủ diện tích không? mà Tấn Nghĩa sẽ đặt câu hỏi:

Người đi vào bằng đâu, nguyên liệu đi vào bằng đâu, sản phẩm đi ra bằng đâu và các dòng này có giao cắt tại vị trí nào?

Nếu câu trả lời cho thấy các dòng di chuyển không thể tổ chức phù hợp với quy trình, mặt bằng cần được điều chỉnh trước khi triển khai thiết kế phòng sạch.

Cải tạo ảnh hưởng quá lớn đến dây chuyền hiện hữu

Đối với nhà máy đang sản xuất, một mặt bằng có thể hoàn toàn đủ diện tích để xây phòng sạch nhưng việc cải tạo lại không phù hợp với điều kiện vận hành hiện tại.

Trường hợp khu vực dự kiến làm phòng sạch đang nằm giữa đường vận chuyển nguyên liệu hoặc sát một dây chuyền vẫn phải hoạt động liên tục. Nếu thi công panel, trần, HVAC, điện và các hệ thống kỹ thuật tại đây, doanh nghiệp có thể phải di chuyển thiết bị hoặc tạm dừng một phần sản xuất.

Mức độ ảnh hưởng cần được đánh giá trên nhiều khía cạnh:

• Có phải dừng dây chuyền hay không?

• Có phải di chuyển thiết bị hiện hữu không?

• Có ảnh hưởng đến đường vận chuyển nguyên liệu không?

• Có thể đưa thiết bị thi công vào khu vực đó không?

• Có thể thi công hệ thống HVAC mà không ảnh hưởng đến sản xuất không?

• Thời gian cải tạo có phù hợp với kế hoạch sản xuất không?

Nếu câu trả lời cho thấy chi phí và mức độ gián đoạn quá lớn, doanh nghiệp có thể cần cân nhắc một vị trí khác, chia dự án thành từng giai đoạn hoặc xây dựng phương án phòng sạch độc lập thay vì cố cải tạo khu vực hiện tại.

_____________________________

Tấn Nghĩa cần khảo sát hiện trạng trước khi đưa ra phương án diện tích, thay vì chỉ dựa vào số mét vuông mà chủ đầu tư cung cấp.

Vì thế bạn có thể trao đổi trực tiếp với chúng tôi để lên kế hoạch cụ thể

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI XÂY DỰNG TẤN NGHĨA

Điện thoại: 0899 209 779

Địa chỉ: 82/24A Huỳnh Văn Nghệ, Phường 15, Quận Tân Bình, TP. HCM